Hoewel ik zelf nauwelijks kleine problemen maak, onderken ik het nut van dit genre helemaal. Op mijn initiatief, en aanvankelijk onder mijn redactie, werd er ruim 10 jaar geleden in De Problemist begonnen met een rubriek “Kleintjes”. De bedoeling was om beginnende oplossers te trekken en beginnende problemisten aan te moedigen om problemen te maken met voor elk der partijen maximaal acht stukken. Het probleem mocht niet eindigen in een ingewikkeld eindspel of motief en moest er overzichtelijk uitzien. De rubriek, die later onder redactie kwam te staan van André Schokker en tenslotte van Johan Konings, werd een groot succes. Niet alle doelstellingen werden gehaald; zo kreeg de redactie nauwelijks beginnende oplossers “aan boord” en werden er soms toch gecompliceerde vraagstukken geplaatst, maar de bedoeling was goed en duidelijk. Helaas is de rubriek inmiddels definitief ter ziele gegaan ten gevolge van een conflict tussen de redacteur en de eindredactie. Niemand schijnt genegen te zijn de verantwoordelijkheid op zich te nemen en de eindredacteur zit kennelijk niet te springen om een rubriek met deze opzet.

Voor mij is elk probleem dat kleiner is dan 10 om 10 een “kleintje”. Ik maak ze niet zo veel en geneer me soms om ze naar een rubriekredacteur te sturen. Toch zijn overzichtelijke problemen uitstekend geschikt om lezers voor de damproblematiek te interesseren. De standen nodigen uit tot oplossen en dat is nu juist de bedoeling. Met het nu volgende elftal “kerstballetjes” wil ik de Limburgse lezers en kijkers uitnodigen om het dambord ter hand te nemen en zelf aan de slag te gaan. Wie er niet uitkomt, kan aan het eind van de rubriek de oplossingen raadplegen. Houd u zelf de score bij, hoeveel van de elf u goed had? De datum van ontstaan staat boven elk diagram vermeld. Succes!

Ter toelichting: Schönbühel ligt in Oostenrijk, vlak bij het stadje Melk, waar een van de beroemdste kloosters ter wereld te vinden is. Üröm is een voorstadje van de Hongaarse hoofdstad Boedapest en in het Belgische plaatsje As (vlak bij Genk) woont mijn jongste dochter Bastienne met haar man en dochter.

Wie de oplossingen zelf wil zoeken, moet hier even stoppen en turven hoeveel hij/zij er zelf kan vinden.

1. We beginnen met een bewerking op het motief dat de Spanjaard Guerra al in de 16e eeuw (op het kleine bord) ontdekte. De naam Guerra betekent “oorlog”. Wel vreemd een kerstballetje dat met de oorlog geassocieerd wordt. De winstgang gaat als volgt: 1. 15-10; 18x38 2. 10x19; 22x33 3. 16-11; 12x1 4. 49-43; 38x49 5. 17-12; 49x13 6. 12x3; 26x17 7. 3x2 Een ongekunstelde bewerking om even in de sfeer te komen. Schijf 15 komt langs een kronkelpaadje op 13.

2. Het lijkt erop of schijf 4 weg moet, maar hoe kom je erbij? Oplossing: 1. 32-27; 22x33 2. 20-14; 10x19 3. 24x22; keus 4. 47-41; keus 5. 43-38; 33x42 6. 41-37; 42x31 7. 36x20 en nu komt de aap uit de mouw: schijf 4 moest helemaal niet weg. Hij vormt een laatste obstakel op de weg naar dam; 17-22 8. 20-14; 22-28 9. 14-9! en nu blijkt er nog een tweede aap in de mouw te zitten: schijf 4 moet toch verwijderd worden om tot winst te komen; 4x13 10. 15-10; De taaiste variant is nu: 28-33 11. 10-4; 13-19 12. 4-10; 19-24 13. 10-15; 24-29 14. 15-20; 29-34 15. 20x38; 34-40 16. 38-33; 40-45 17. 33-50 met opsluiting. De weg naar de winst lijkt langer dan hij is. Het eindspel vanaf zet 11 behoort tot de basiskennis van iedere wedstrijddammer.

3. Het derde diagram zal niet zo gemakkelijk vanaf het blad zijn op te lossen, want de aanvangsstand verraadt niets. Wit werkt rustig toe naar de vierde zet, waarop de ontploffing plaatsvindt:

1. 31-26; 37x48 2. 26x17; keus 3. 50-45; keus 4. 19-14; 30x39; na deze 1-om 2- om 3 slag moet alleen het eindspelgrapje nog worden doorzien, maar dat is eerder kost voor de Limburgse damschoolleerlingen. 5. 14x1; 34x ? 6. 1x16; 40-44 Zien alle welpen en pupillen hoe wit nu wint? 7. 16-11! 44-49 want anders gaat zwart te gronde op de tric-traclijnen 8. 11-44; 49x40 9. 45x34

4. Deze is een stuk gemakkelijker en ook het motief uit 1982 van Max Douwes zal geen moeilijkheden opleveren. 1. 32-28; 37x46 2. 28-23; 46x19 3. 17-11! 26x30 een mooie 2 om 3 om 4-slag 4. 11x35 M.D.1982; zwart is nu wel gedwongen tot 20-24 5. 29x9; 10-14 6. 9x20; 15x24 en er komt een bekend eindspelletje op het bord; opnieuw leerzaam voor de damjeugd. 7. 45-40; 5-10 gedwongen 8. 40-34; 10-14 gedwongen 9. 34-30. Nu volgt op (24-29) 30-24 en 35-30, terwijl (14-19) verliest door 25-20, 30-24, 35x24.

5. + Max Douwes. Hoe kan dat? En tot stand gekomen in Hongarije. Daar is Max- bij mijn weten- nooit geweest. Mijn vriend Max Douwes overleed op 23 maart 1998.Van zijn vrouw Bepje kreeg ik zijn probleemarchief mee. Het grootste deel daarvan was nog niet gepubliceerd. In de jaren na Max’overlijden heb ik drie boekjes met zijn meest recente problemen samengesteld. Daarna is de rest een poos blijven liggen. Vorig jaar heb ik het archief weer ter hand genomen en sindsdien ben ik er vrijwel dagelijks mee bezig. Ik heb met Bepje afgesproken dat ik een grondige controle uitvoer en dat ik alleen datgene wat me bevalt, zal noteren. Wat er uiteindelijk met het resultaat gaat gebeuren, weet ik nog niet, maar ik laat alle goedgekeurde composities door probleemarchivaris Wim de Zwart registreren. En hoe kwam dit probleem tot stand? In mijn vakantie nam ik een aantal vellen met problemen van Max mee. Ik kreeg een bepaald probleem onder ogen waarbij ik dacht: “Max, waarom doe je het niet op deze manier?” Na enig zoeken kwam er een probleem op het bord waarmee ik tevreden was. Het resultaat droeg echter nog duidelijk de sporen van de oorspronkelijke auteur en daarom besloot ik het op beider naam te zetten. Oplossing: 1. 37-32; 29x49 2. 39-34; 30x39 3. 50-44; 49x18 en nu komt er een typisch Max-mechaniekje op het bord: 6. 22x4; 33x22 7. 27x7; 36x38 8. 4-27; een vrije tempozet met de dam; 2x11 9. 4x16

6. Er komt wat passen en meten aan te pas om de aanvangsstand te verklaren. De voorafgaande zetten waren (b.v.) 37-32 (3-9) 32x43 (33-39) Het slagsysteem met de twee actieve zwarte dammen intrigeerde mij, maar het lukte me niet om een betere bewerking dan nummer 6 te maken. Misschien vindt u hem goed genoeg?

1. 36-31; 27x47 2. 16x27; 39x48. 3. 27-22; 17x28 4. 29-23. De kraan wordt opengedraaid; 47x20 5. 23x3; 35x24 6. 3x25. Ook de witte koning doet meer dan alleen maar genieten van zijn functie; 48x30 7. 25x9; 4x13 8. 15-10; 24-19 9. 10-4; 29-34 Wat anders? 10. 4x40. De laatste dam sneuvelt; 45x34 11. 50-44 en de eenvoudige soldaat viert in zijn eentje de overwinning.

7. Op 26 juli dacht ik een nieuw motief te hebben ontdekt. Bij nader onderzoek bleek het echter al op naam te staan van Jan Scheijen, die het in 1941 op het bord kreeg. Het bleek niet mee te vallen om er een fatsoelijke bewerking op te maken. Er kwam uiteindelijk een stand op het bord waarin beide partijen de damlijn in zicht hebben. Om begrijpelijke redenen kan 49 niet op 50 staan. Wit wint door 1. 49-44; 40x49 2. 20-15; 49x32 3. 15-10. De zwarte dam wordt helemaal naar de Noordpool gestuurd; 32x5 4. 29-23; 18x20 5. 25x41. Scheijen 1941; 7-12 6. 41-37; 5x41 7. 46x37 en er volgt nog een “bijtrekkertje”; 12-18 8. 37-32; 18-23 9. 32-28; 23x32 10. 47-42 Kijk, dat is nu een probleem dat wel van het blad valt op te lossen, maar toch wel aardige trekjes vertoont.

8. Als ik bij mijn dochter is As logeer en niet afgeleid wordt door kaartsystemen en computerbestanden, vind ik alle rust om tot het maken van damproblemen te komen. Het thema van dit probleem vond ik erg leuk en het is ook nog redelijk goed bewerkt. 1. 47-42; 35x33 2. 34-30; 36x47 Wit kruipt achter de vuurlinie langs 3. 30-24; 29x20 4. 38x7 U ziet het: schijf 25 gaat niet op veld 3 landen. Terloops wordt veld 1 vrijgemaakt; 47x17 5. 25x21; 1x12 en nu wint wit niet door dam te halen maar door een dubbele achterwaartse salto: 6. 21-17; 12x21 7. 11-7; 2x11 8. 6x37

9. In probleem 9 is het slagwerk niet spectaculair, maar kijk eens wat voor een bijzonder motief er op het bord komt. Ik wijd daar een apart diagram aan. Oplossing: 1. 49-44; 40x49 2. 29x40; 35x44 3. 42-38; 32x43 4. 47-41; 36x47 5. 23-19; 47x20 6. 19x8! Dat eerst; 2x13 7. 25x14 zie diagram

Toen ik dit motief ontdekte, was ik bijzonder in mijn nopjes. Maar is niemand ooit eerder op het idee gekomen om het zo te doen? In de probleemdatabase kon ik geen voorgangers ontdekken. Zwart heeft drie mogelijkheden, waarvan er één (namelijk 13-19) duidelijk tot niets leidt. De hoofdvariant luidt: 15-20 8. 14x25; 13-18. 9. 25-20; 18-22 10. 20-14. Alleen de rechte weg naar veld 3 wint; 22-27 11. 14-9; 27-31 12. 9-3. Omdat 31-36 direct verliest en het inmiddels ook duidelijk is waarom de zwarte schijf niet naar 38 kon lopen (3-20!) moet hij wel spelen: 31-37, maar nu volgt het offer 13. 48-42!; 37x48 14. 3-26 en eigenlijk is het eindresultaat weer een plaatje waard, maar dat laat ik nu even achterwege. Vanuit de motiefstand kan zwart ook kiezen voor:

8. ….;13-18 en dan volgt 9. 14-9; 18-22 of 23 (15-20 is snel en gemakkelijk uit) 10. 9-4; 22 of 23-28 11. 4-31 en alles wordt duidelijk; op (15-20) wint 31-37-42; op (28-33) wint 31-42 en (28-32) is eenvoudig uit door 31-42. Als dit werkelijk een nieuw motief is, dan is dit mijn vondst uit het jaar 2009!

10. Nu weer een bladprobleem 1. 17-12; 7x20 Na deze vijfgever is het snel en direct uit: 2. 25x5; 26x17 3. 5x19 Max Douwes dacht hiermee in 1983 een nieuwe vondst te hebben gedaan, maar dit motief blijkt al op naam te staan van Jan Pennings en het stamt uit 1971 Na 3. ….; 3-8 4. 19x2; 36-41 is het uit door 5. 42-37; 41x32 en 6. 2-24

11. Met motiefschijf 3 op 2 is het volgende mogelijk: 1. 17-12; 7x18 2. 27-21; 18x40. Nu een forse vierslag 3. 33-29; 34x32 4. 45x5; 26x17 5. 5x19